Republika Komańczy

Pociąg pancerny
Pociąg pancerny "Gromobój" / Źródło: lemkowyna.blogspot.com
Dodano 17
W 1918 r. Ukraińcy stworzyli w Bieszczadach malutkie państewko. Rebelia została zdławiona przez Wojsko Polskie.

Po zakończeniu I wojny światowej na południu Polski powstało mikroskopijne państwo. Miało swojego przywódcę, swoje sądy, policję, a nawet malutkie siły zbrojne. Ta niesamowita historia zakończyła się raptem po trzech miesiącach. Do akcji wkroczyło Wojsko Polskie, które szybko spacyfikowało „buntowników” i przejęło kontrolę nad spornym terytorium.

Mowa o Republice Komańczowskiej. Ukraińskim quasi-państewku utworzonym na początku listopada 1918 r. na terenie Komańczy, Wisłoka Wielkiego i innych łemkowskich wsi leżących na pograniczu Beskidu Niskiego i Bieszczad. Dzisiaj sprawa ta została niemal zupełnie zapomniana. Pamiętają o niej tylko najstarsi górale i niewielkie grono badaczy-regionalistów.

Od czego należałoby zacząć tę nieco zwariowaną opowieść? Chyba od rozpadu starego porządku. Gdy w wyniku Wielkiej Wojny załamały się stare imperia Romanowów i Habsburgów, na ich gruzach zaczęły wykluwać się nowe kraje. Małe narody Europy Wschodniej przystąpiły do tworzenia własnych struktur państwowych, opierając się m.in. na słynnych 14 punktach amerykańskiego prezydenta Thomasa Woodrowa Wilsona.

Problem w tym, że narody te często rościły pretensje do tych samych terytoriów. W efekcie w Europie wybuchły nowe, niezwykle zacięte konflikty. Jak obrazowo pisał Winston Churchill: „Po starciu gigantów za łby wzięły się karły”. Przykładem mogą być Polacy i Ukraińcy. Ci pierwsi proklamowali w Warszawie restaurację Rzeczypospolitej Polskiej, a drudzy we Lwowie proklamowali stworzenie Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej.

Wśród terytoriów spornych znalazły się zaś m.in. zamieszkane przez Bojków i Łemków Bieszczady. Przedstawiciele obu tych społeczności byli na ogół nastawieni obojętnie do ukraińskiej idei narodowej. Uważali się bowiem za Rusinów albo po prostu za „tutejszych”. Dlatego też proklamacja ZURL nie odbiła się w Bieszczadach szerokim echem.

W efekcie ks. Szpylka i jego współpracownicy zaczęli rządzić się samodzielnie. Powstał rodzaj ukraińskiej wysepki, w której skład weszło ok. 30 wsi zamieszkanych przez 18 tys. ludzi. Państewko to miało własne siły zbrojne – liczącą ok. 800 ludzi milicję ludową. Każda chłopska zagroda miała obowiązek wystawić do niej po jednym mężczyźnie. Ze służby zwolnieni zostali Żydzi, którym kazano płacić po pięć koron miesięcznie.

Okładka miesięcznika Historia Do Rzeczy: 3/2018
Artykuł został opublikowany w 3/2018 wydaniu miesięcznika „Historia Do Rzeczy”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Czytaj także

 17
  • Slesz IP
    Proszę nie równać Łemków z Ukraińcami. Fakt, że w tej części z nimi sympatyzowali był wynikiem tego że mieli podobny język i wiarę. Wcześniej przez wieki Łemkowie żyli w zgodzie z nami - że tak to ujmę, właściwie rozróżniano się po wierze a nie po narodowości, tylko pod koniec zaborów Austriacy i Rosjanie zaczęli mieszać przy współpracy z cerkwią prawosławną.
    Dodaj odpowiedź 3 0
      Odpowiedzi: 0
    • Kasia IP
      Czy Łemkowie to coś jak Żydzi, jak Litwacy?
      Dodaj odpowiedź 1 4
        Odpowiedzi: 3
      • Paweł z Komańczy IP
        No jeżeli to jest całość artykułu to za bardzo się pan nie wysilił. W internecie są dużo bardziej obszerne źródła na ten temat. No i "Republika Komańczańska" dokładnie się nazywała. A to co tu przeczytałem to jest tak raczej "po łepkach odwalone".
        Dodaj odpowiedź 12 6
          Odpowiedzi: 0
        • Szacki IP
          I chwała za to Wojsku Polskiemu.
          Dodaj odpowiedź 16 4
            Odpowiedzi: 0
          • Janek IP
            Historyczna Łemkowszczyzna to obszar Beskidu Niskiego i częściowo Beskid Sądecki oraz niewielki zaledwie skrawek Bieszczadów. Jej granice wyznaczył badacz Reinfuss. Wspomniane wsie to tylko wschodni skrawek jej terytorium na terenie Beskidu Niskiego. Na zachodzie łemkowskiego terytorium utworzono Republikę Floryńczańską, która odmówiła współpracy z Ukraińcami.
            Dodaj odpowiedź 17 2
              Odpowiedzi: 0