ŚredniowieczeO tych Piastach nie uczą w szkołach

O tych Piastach nie uczą w szkołach

Dodano 6

Trucizna, sztylet, porwania

Nic wprawdzie nie wiadomo o politycznych ambicjach Mieszka, syna wygnanego króla Bolesława Szczodrego, ale został on otruty. Może na wszelki wypadek, jeśli chciałby się mścić za ojca albo gdyby zaczęła się wokół niego skupiać opozycja przeciw rządom Władysława Hermana, jego stryja. Nie należy raczej podejrzewać, że Władysław Herman kazał otruć bratanka – był człowiekiem bezwolnym i biernym. Mogła to być decyzja wszechwładnego palatyna Sieciecha. Być może otruty został Kazimierz Sprawiedliwy, który zmarł wkrótce po wypiciu kubka wina. Podejrzewano, że Henryk IV Prawy zmarł w wyniku długotrwałego podtruwania. Bojarzy ruscy otruli swojego Jerzego II (Bolesława Jerzego), księcia halicko-włodzimierskiego, pochodzącego z mazowieckiej linii Piastów. Plotka głosiła, że dwaj ostatni książęta mazowieccy: Janusz i Stanisław, zostali otruci. Komisja powołana przez króla Zygmunta Augusta nie potwierdziła tych podejrzeń.

Leszek Biały padł ofiarą ambicji Świętopełka, który z ramienia tego Piasta rządził Pomorzem, lecz marzyła mu się władza samodzielna. Dlatego w 1227 r. nasłał morderców na przebywającego w Gąsawie Leszka Białego, któremu towarzyszył Henryk Brodaty. Książęta zostali zaskoczeni w łaźni. Brodaty odniósł ciężką ranę. Biały rzucił się do ucieczki, został jednak schwytany i zamordowany.

Śmierć Leszka Białego w Gąsawie - obraz Jana Matejki

W 1296 r. rywalizacja o Pomorze stała się powodem śmierci króla Przemysła II. Niezadowoleni z jego władztwa nad tą dzielnicą Brandenburczycy postanowili go porwać i zmusić do zrzeczenia się jej. Sprawy przybrały jednak nieoczekiwany i tragiczny obrót. Króla i jego rycerzy zaskoczono we śnie. Stawili jednak opór. Prawdopodobnie Przemysł został poważnie ranny, a gdy porywacze próbowali go wsadzić na konia, osunął się bezwładnie na ziemię. Wtedy go dobili.

W celu wymuszenia zrzeczenia się władztwa także Henryk Głogowski porwał brata stryjecznego Henryka V Grubego, któremu mieszczanie wrocławscy przekazali księstwo wrocławskie, ignorując testament Henryka Prawego. Grubego umieszczono w ciasnej żelaznej klatce. Był trzymany tak długo, aż zrzekł się terenów księstwa wrocławskiego i uznał zwierzchność Głogowczyka. Pobyt w klatce skrócił Grubemu życie. Zmarł dwa lata po uwolnieniu.

Rywalizacja synów Jana I księcia żagańskiego: Baltazara i Jana, zakończyła się śmiercią tego pierwszego. Baltazarowi udało się opanować Żagań, jednak cztery lata później brat napadł na miasto, uwięził Baltazara, który zmarł w lochu, być może śmiercią głodową.

Henryk wypiera Bolesława

Wraz z przyjęciem w pierwszej połowie XIV w. zwierzchnictwa królów Czech – niemieckich Luksemburgów – zaczęła się germanizacja Piastów Śląskich. Ostatnim z linii głogowskiej i żagańskiej, który nosił słowiańskie imię, był Przemko, urodzony w pierwszych latach XIV w. Po Bolesławie IV oraz Bolku III, urodzonych w połowie tamtego stulecia, nie pojawiają się już imiona polskie w linii wrocławsko-legnickiej oraz świdnicko-jaworskiej. W 1400 r. ostatnie polskie imię – Bolesław – zostało nadane w linii książąt opolskich. Najdłużej przywiązani byli do tradycji i języka polskiego książęta cieszyńsko-oświęcimscy. Ostatnim księciem z polskim imieniem był książę cieszyński Bolesław, urodzony w 1489 r.

Henryk XI Legnicki był najbliższy polskiej świadomości narodowej – jak stwierdzają historycy. Bywał często w Polsce, przyjmowany przez Zygmunta Augusta i Stefana Batorego. Znalazł zresztą w Polsce azyl polityczny, a zmarł w Krakowie. Książę Chrystian, dzięki pobytowi w Polsce, gdzie się uczył, poznał język polski. Chciał synowi nadać imię Piast, ale duchowni protestanccy wskazali, że to imię pogańskie. Niedoszły Piast stał się więc Jerzym Wilhelmem. Był ostatnim księciem z rodu Piastów. Zmarł w 1675 r.

Piastowie nieślubni

Kroniki przekazują informacje jedynie o bardzo nielicznych dzieciach nieślubnych, choć znając temperament niektórych Piastów, musiało być ich wiele. Konrad III Rudy miał kilkoro nieślubnych dzieci, przypisywane mu jest ojcostwo Hieronima Łoskiego. Kazimierz Wielki wymienił nieślubnych synów: Jana i Niemierzę, w swoim testamencie. Historycy wątpią, by ich matką była Cudka lub Estera. Adam Wacław, książę cieszyński, miał nieślubnego syna, Wacława Gotfryda, który został w 1640 r. obdarowany przez cesarza Ferdynanda III tytułem barona Hohenstein.

Piastowie wyklęci

Arcybiskup gnieźnieński Henryk Kietlicz popierał domagającego się części dziedzictwa Władysława Odonica przeciw Władysławowi Laskonogiemu. Rzucił na niego klątwę, ale była mało skuteczna, bo kościelny dostojnik musiał ratować się ucieczką na Śląsk razem ze swoim protegowanym. Ostry konflikt istniał między Bolesławem Rogatką a biskupem wrocławskim Tomaszem I, popierającym przeciw księciu jego braci. Rogatka porwał nawet biskupa i uwięził go. Na Henryka Probusa, z powodu konfliktu ekonomicznego, rzucił klątwę biskup wrocławski Tomasz II. Książę obległ go w Raciborzu i zmusił do zawarcia ugody. Inne tło miała klątwa rzucona na Konrada Mazowieckiego po tym, jak rozkazał powiesić płockiego duchownego Jana Czaję. Pokuta uwolniła go od ciężaru ekskomuniki. Kazimierz Wielki również został obłożony klątwą, rzuconą przez biskupa krakowskiego Bodzantę za zlecenie utopienia ks. Marcina Baryczki. Nie jest wcale pewne, czy Baryczka zginął dlatego, że miał przekazać królowi napomnienie biskupa w sprawie niemoralnego trybu życia prowadzonego przez monarchę, choć ta wersja jest najpopularniejsza. Kazimierz Wielki postarał się w kurii papieskiej o zdjęcie klątwy. Aktem pokuty było wybudowanie kilku kościołów.

Czytaj też:
Okrutny mord na polskim królu

Piastowie w infule

Bolesław Rogatka skierował brata Władysława na ścieżkę kariery kościelnej (podobnie jak drugiego brata – Konrada), żeby zachować w swoim ręku jak największą część księstwa po ojcu. Szczytem kariery Władysława było biskupstwo w Salzburgu. Wybrano go też na biskupa wrocławskiego, ale by objąć tę godność, musiałby zrezygnować z Salzburga. Dlatego zarządzał diecezją wrocławską jako administrator. Połączył infułę z mieczem, gdyż po śmierci brata stał się księciem wrocławskim. Przyczynił się do kanonizacji swojej babki, Jadwigi Śląskiej.

Wysoką godność – arcybiskupa ostrzyhomskiego (a była to najstarsza diecezja na Węgrzech) – osiągnął Bolesław Toszecki, niewątpliwie za sprawą siostry, która była żoną Karola Roberta, króla Węgier. Arcybiskup Piast załatwił swemu bratu Mieszkowi stanowisko biskupa nitrzańskiego, zresztą wbrew kapitule.

Oprócz Władysława biskupami wrocławskimi byli: Jarosław, książę opolski, oraz Wacław II Legnicki. Ten ostatni, gdy zmarli jego bracia, połączył godność biskupią ze stanowiskiem księcia legnickiego. Kolejnym biskupem wrocławskim, i to w czasie niszczącej Śląsk walki z husytami, został także Piast – Konrad IV Starszy, książę z Oleśnicy.

Biskupem elektem płockim został Henryk, syn księcia mazowieckiego Siemowita III, który kazał udusić jego matkę z powodu podejrzeń o zdradę małżeńską. Henryk na prośbę Jagiełły podjął się misji pogodzenia go z wielkim księciem Witoldem. Na dworze Witolda poznał jego siostrę Ryngałłę i, mimo że był duchownym, ożenił się z nią. Małżeństwo nie trwało jednak długo. Plotkowano, że Ryngałła otruła męża.

Nad karierą kościelną Aleksandra, syna Siemowita IV, czuwał wuj – Władysław Jagiełło. Książę z Mazowsza został biskupem trydenckim, a zarazem świeckim władcą księstwa biskupiego. W tej drugiej roli prowadził wojnę z Wenecją. Podczas schizmy opowiedział się po stronie soboru i antypapieża Feliksa V, który mianował go kardynałem. Aleksander miał podobno zamiar odwiedzenia króla Władysława III od wojny z Turcją. Misji tej nie zrealizował. Zachorował i zmarł pół roku przed bitwą pod Warną.

Na ołtarzach

Dwóch Piastów otrzymało przydomek „Pobożny”, ale dopiero od kilku lat mówi się o przygotowaniach do procesu beatyfikacyjnego Henryka Pobożnego. Książę może być uznany za męczennika za wiarę, poległ bowiem w bitwie z Tatarami. W kolejce do ołtarza czeka też Eufemia, córka Przemysła, księcia raciborskiego, żyjąca w XIV w. Wstąpiła do dominikanek i była przeoryszą klasztoru. Kilka lat temu wydano pozytywną decyzję w sprawie rozpoczęcia jej procesu beatyfikacyjnego. Od dawna natomiast na ołtarzach znajduje się Salomea, córka Leszka Białego i żona księcia węgierskiego Kolomana. Wymogła na nim, by uszanował jej dziewictwo. Po śmierci męża powróciła do Polski i została klaryską. W XVII w. papież ogłosił ją błogosławioną.

Brat Salomei, Bolesław Wstydliwy, ożenił się z Kingą, córką króla węgierskiego, Beli IV. Podobnie jak Salomea Kinga pozostała dziewicą. Po śmierci męża ufundowała klasztor klarysek w Starym Sączu i została zakonnicą. Ogłoszona została błogosławioną w XVII w., a w 1999 r. Jan Paweł kanonizował Kingę. Siostra Kingi – Jolenta (Helena) – była żoną Henryka Pobożnego. Po jego śmierci wstąpiła do klarysek. Została beatyfikowana w 1827 r.

Śluby czystości złożyli także Jadwiga, pochodząca z bawarskiego rodu, i jej mąż Henryk Brodaty. Jednak przedtem Jadwiga urodziła kilkoro dzieci. Ufundowała klasztor Cysterek w Trzebnicy, została zakonnicą po śmierci męża. Znana była z dobroczynności. Została kanonizowana w 1267 r.

Okładka miesięcznika Historia Do Rzeczy: 10/2019
Artykuł został opublikowany w 10/2019 wydaniu miesięcznika „Historia Do Rzeczy”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 6