ŚredniowieczeO tych Piastach nie uczą w szkołach

O tych Piastach nie uczą w szkołach

Bolesław Łysy Rogatka, książę legnicki, z Zofią de Doren i swym ulubionym lutnistą. Drzeworyt na podstawie rysunku Jana Matejki, 1879
Bolesław Łysy Rogatka, książę legnicki, z Zofią de Doren i swym ulubionym lutnistą. Drzeworyt na podstawie rysunku Jana Matejki, 1879 / Źródło: Wikimedia Commons
Dodano 7
Ambitni i wielcy, podstępni, szaleni, kłótliwi, bratobójcy. Tacy byli ludzie pierwszej polskiej dynastii.

Odsunięci pierworodni

Zwykle to pierworodni obejmowali schedę, a w każdym razie jej większość, stawali się też seniorami.Losy dwóch pierworodnych: Bezpryma – syna Bolesława Chrobrego oraz Zbigniewa – syna Władysława Hermana, ułożyły się tragicznie. Zostali pozbawieni przysługującego im pierwszeństwa na rzecz przyrodnich braci z późniejszych małżeństw. Wysłano ich do klasztorów i szkół kościelnych, by robili kariery duchowne i nie stali się ich rywalami w walce o schedę. Obaj jednak stanęli do walki. Bezprym, z pomocą cesarza niemieckiego i księcia kijowskiego, pokonał Mieszka II, który uciekł z kraju, oraz okrutnie prześladował zwolenników obalonego króla. Został zamordowany, prawdopodobnie nie bez udziału braci przyrodnich: Ottona i właśnie Mieszka.

Zbigniew początkowo sprzymierzył się z Krzywoustym przeciwko ojcu, ale po jego śmierci bracia zaczęli rywalizować. Doszło do zbrojnej konfrontacji, zakończonej przyznaniem Zbigniewowi Mazowsza. Dla Zbigniewa było to za mało, dla Krzywoustego chyba za dużo. Zbigniew znów zaczął szukać pomocy za granicą. Krzywousty zaprosił go na spotkanie. Zbigniew zachował się prowokacyjnie. Chociaż był lennikiem brata, kazał nieść przed sobą miecz jako oznakę suwerenności. Dążył więc do pełnej władzy. Krzywousty nie zamierzał tego tolerować. Kazał Zbigniewa oślepić. Był to koniec rozgrywki między przyrodnimi braćmi.

Gra o tron: Siemowit IV

Mazowiecki Piast – Siemowit IV – myślał o zdobyciu tronu po śmierci Ludwika Węgierskiego. Wprawdzie następstwo po nim miała objąć, jako król, jego córka Jadwiga, ale Siemowit planował, że się z nią ożeni i w ten sposób zasiądzie na tronie. Politycznym przygotowaniem miało być obwołanie Siemowita królem przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzętę, a także... porwanie Jadwigi z Krakowa. Tajemnicy nie utrzymano w sekrecie i Jadwiga została wywieziona dla bezpieczeństwa na Węgry. Siemowit IV został pokonany w walce i pojednał się z parą panującą: Jadwigą i Jagiełłą. Złożył im hołd lenny i dostał w rewanżu od Jagiełły ziemię bełską. Pod Grunwald wysłał swoich rycerzy. Był ostatnim w pełni niezależnym władcą Mazowsza.

Książę rogaty i cudaczny

Jednej z najbardziej drastycznych zbrodni, popełnianych przez Piastów, dopuścił się książę Bolesław II Rogatka, zwany Łysym, żyjący w XIII w. W Środzie Śląskiej jego rycerze zamknęli w kościele i spalili prawdopodobnie nawet kilkuset mieszkańców. Polityczną zbrodnią było zaś uszczuplenie dziedzictwa piastowskiego – sprzedaż arcybiskupowi magdeburskiemu i margrabiemu brandenburskiemu części ziemi lubuskiej w zamian za pomoc w walce z braćmi. Rogatka porwał i uwięził bratanka – Henryka IV Wrocławskiego, wymuszając na nim oddanie mu części księstwa, a także księcia Henryka IV Prawego, w podobnym celu. Rogatka sam jednak został porwany przez swojego brata – Konrada.

Z całego wielkiego dziedzictwa ojca – Henryka Pobożnego – pozostało mu ostatecznie tylko księstwo legnickie. Przejściowo otaczał się rycerstwem niemieckim. W ich języku mówił jednak słabo, czym narażał się na drwiny. Na dworze trzymał polskiego chłopa Kwiatka, który go rozbawiał facecjami. Gdy Niemcy rozpanoszyli się po jego księstwie, książę włóczył się po Śląsku w towarzystwie garncarza lub lirnika. Klecił podobno wiersze. Zwany był też Cudacznym. Na dobro Rogatki można zapisać, że zapoczątkował turnieje rycerskie na ziemiach polskich.

Książę mały i wielki

W połowie XIV w. Królestwo Polskie przegrało rywalizację o Śląsk z Królestwem Czech. Kazimierz Wielki nie mógł wygrać wojny na dwóch frontach. Ważniejsza, decydująca dla losów Polski była rozgrywka z zakonem krzyżackim. Książęta śląscy po kolei uznawali zwierzchnictwo Czech. Jedynie księstwo świdnicko-jaworskie obroniło wówczas niepodległość. Bolko II Świdnicki, wnuk Władysława Łokietka, świetny polityk, wódz i gospodarz swego księstwa, był sojusznikiem Królestwa Polskiego. W 1331 r. opóźnił pochód wojsk czeskich idących na pomoc Krzyżakom. Możliwe, że właśnie dzięki temu zapobiegł tragicznej w skutkach porażce swojego dziadka, króla Władysława Łokietka. Bolko II był sojusznikiem także jego syna – Kazimierza Wielkiego. Polski monarcha nadał Świdnicy prawo handlu ze zdobytą przez siebie Rusią. Takiego przywileju nie posiadał bogatszy Wrocław, będący już pod zwierzchnictwem Czech.

Lecz gdy ostatni Piast na polskim tronie poczuł się zmuszony do rezygnacji z praw do Śląska i ambicji włączenia go do Królestwa Polskiego, Bolko II zawarł układ z królem Czech Karolem IV. Bratanica Bolka wyszła za mąż za Karola IV i jej potomkowie mieli odziedziczyć księstwo świdnicko-jaworskie, gdyby Bolko II nie miał syna. Niestety, nie doczekał się go. Zmarł w 1368 r., ale księstwo pozostawało jeszcze niezależne do śmierci jego żony w latach 90. XIV w.

Krzyżowcy

Jedynym Piastem, który z całą pewnością wziął udział w krucjacie do Ziemi Świętej (w połowie XII w.), był książę Henryk Sandomierski, syn Bolesława Krzywoustego.

Rycerskiemu zakonowi joannitów, których poznał podczas krucjaty, podarował Zagość, gdzie joannici zbudowali kościół. Henryk Sandomierski poległ w wyprawie krzyżowej, w 1165 r., walcząc z Prusami.

Najprawdopodobniej uczestnikiem krucjat był też książę śląski Bolesław Wysoki. Miał bez wątpienia temperament wojownika, był zwycięskim uczestnikiem turniejów rycerskich. Przyjmuje się, że wyruszył do Ziemi Świętej w orszaku cesarza Konrada III, w końcu lat 40. XII w. W piątej krucjacie wziął udział piastowski książę – Kazimierz Opolski lub Władysław Odonic.

Od udziału w wyprawie krzyżowej wymówił się Leszek Biały. Miał przekonywać papieża, że na Bliskim Wschodzie nie ma piwa, bez którego nie mógłby się obejść. Jednak papieża naprawdę przekonało co innego. Leszek Biały obiecał, że zamiast wyprawy krzyżowej do Ziemi Świętej podejmie akcję chrystianizacji Prusów. Co ciekawe, nie zamierzał ich podbijać ani przymusowo chrzcić. Sądził, że kontakty handlowe z Prusami, które chciał ustanowić, doprowadzą do poznania przez nich religii chrześcijańskiej i przyjęcia jej.

Piastowie po stronie Krzyżaków

Na obrazie Matejki „Bitwa pod Grunwaldem” uwieczniony jest Konrad VII Oleśnicki, Piast, który walczył po stronie Krzyżaków. Z wziętym do niewoli Konradem król Jagiełło obszedł się łagodnie. Cztery lata później książę oleśnicki walczył już po stronie polskiego króla. Jednak jego brat, Konrad VIII Młody, który też wziął udział w bitwie grunwaldzkiej, wstąpił kilka lat później do zakonu krzyżackiego.

W 1454 r., podczas wojny polsko-krzyżackiej, w bitwie pod Chojnicami zginął walczący przeciw Polakom po stronie Krzyżaków Rudolf, książę żagański, dowódca oddziałów najemnych. W bitwie tej wziął także udział jego brat – Baltazar. Chciał się zemścić za śmierć Rudolfa i przez pewien czas służył w armii krzyżackiej.

Piastowie polegli

Pierwszym z Piastów, który zginął w walce, był nieznany z imienia brat Mieszka I, który poległ podczas przegranej bitwy z Wieletami.Nie udała się próba wyprowadzenia księcia Henryka Pobożnego z pola bitwy pod Legnicą, gdy było jasne, że rycerstwo śląskie i zachodnie poniesie klęskę. Pobożny poległ lub został zamordowany jako jeniec. W 1262 r. Litwini zdobyli gród Jazdów (na terenie późniejszej Warszawy), a pojmanego księcia Siemowita I zamordowali. Niemal 30 lat później, w bitwie nad Bzurą, poległ książę Kazimierz II, brat Władysława Łokietka. W walce z husytami poległ w 1428 r. na Śląsku Jan, ostatni książę ziębicki, porzucony przez własne rycerstwo. W bratobójczych walkach między Piastami zginęli Bolesław, syn Mieszka III i Przemek Ścinawski.

Okładka miesięcznika Historia Do Rzeczy: 10/2019
Artykuł został opublikowany w 10/2019 wydaniu miesięcznika „Historia Do Rzeczy”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Czytaj także

 7
  • opolanin IP
    Piuastowie,Przemyślidzi,Rurykowie,Angegawenpowie-wielcy.upadek zaczął sie OD OPĘTANYCH WAZÓW
    Dodaj odpowiedź 2 2
      Odpowiedzi: 0
    • Adolf Nowak de Piaskowski IP
      A co Wy, Poziomki, możecie wiedzieć tak naprawdę o nas, Piastach?
      Piast II Chrobry
      https://3rp.livejournal.com
      Dodaj odpowiedź 0 0
        Odpowiedzi: 0
      • Szwejk XXI IP
        W porównaniu z ówczesnymi standardami "praworządności" kraj "Lechitów" to oaza łagodności
        Dodaj odpowiedź 6 3
          Odpowiedzi: 0
        • mrozu IP
          Warto by było jeszcze wspomnieć o śmierci Leszka białego (Gąsawa)
          Dodaj odpowiedź 3 2
            Odpowiedzi: 0
          • Jerry IP
            Dobry artykuł. Autor wie o czym pisze. Co ważne, lekkim piórem, jak się kiedyś mawiało i poprawną polszczyzną.
            Dodaj odpowiedź 7 0
              Odpowiedzi: 0