ŚredniowieczeKról z groty. Jak Władysław Łokietek uciekł spod topora

Król z groty. Jak Władysław Łokietek uciekł spod topora

Wojciech Gerson: Władysław Łokietek pod Ojcowem, rok 1890, olej/płótno; wymiary: 61 x 91,7 cm, Lwowska Galeria Sztuki
Wojciech Gerson: Władysław Łokietek pod Ojcowem, rok 1890, olej/płótno; wymiary: 61 x 91,7 cm, Lwowska Galeria Sztuki
Dodano 2
Legenda o Władysławie Łokietku ukrywającym się w jaskini może być bliska prawdy. Świadczą o tym zaskakujące przesłanki.

Zwiedzając Grotę Łokietka w Ojcowskim Parku Narodowym, turysta dowiaduje się od przewodnika o legendzie, która mówi, że tutaj skrył się książę Władysław Łokietek przed poszukującymi go wojskami Wacława II, króla Czech i Polski. Dalej słuchamy opowieści o tym, że wejście do jaskini było zakryte pajęczyną, aby wróg Piasta myślał, że nikt do groty od dawien dawna nie wchodził. Księcia natomiast do środka wpuszczano od góry na linach. To tak w skrócie. Zwróćmy jednak uwagę, że mowa jest o legendzie.

Obecnie jednak wcale nie jesteśmy przekonani, że to tylko legenda. Dwa lata temu serwis PAP poinformował, że prowadzone w tamtejszych jaskiniach badania archeologiczne pod kierunkiem dr. Michała Wojenki z UJ rzucają nowe światło na to zagadnienie. Badacz powiedział: „Do tej pory nie mamy bezpośrednich dowodów na obecność Łokietka w jaskini nazwanej jego imieniem. Jednak historycy z pewnym prawdopodobieństwem uważają, że legenda może być faktem”. W innym miejscu Wojenka dodaje: „Analizując wyniki badań wykopaliskowych, które przeprowadzono w jaskiniach Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, trudno jednak nie zwrócić uwagi na obecność zabytków pochodzących z szeroko rozumianych czasów Władysława Łokietka”.

Podczas prac prowadzonych w ponad 10 jaskiniach regionu ojcowskiego odkryto fragmenty naczyń z przełomu wieków XIII i XIV. Nie te artefakty były jednak najważniejsze. Odkopano bowiem ostrogi z bodźcem gwiaździstym, okucie heraldyczne pasa rycerskiego i pochwę miecza. Wszystko to znaleziono w blisko położonej od Groty Łokietka Jaskini Ciemnej. Znaleziska pochodzą z końca XIII i początku XIV w. Mamy zatem dowód na to, że w kilku jaskiniach przebywały grupy zbrojnych rycerzy w czasach, kiedy Czesi polowali na Władysława. Dodatkowo odkryto także w ostatnich latach pieniądze bite przez Wacława II.

Jak mówi dr Wojenka: „Efekty ostatnich badań każą sądzić, że w legendzie o Łokietku ukrywającym się w jaskini jest coś więcej niż ziarno prawdy”. Wyniki swoich dociekań Wojenka opisał w szkicu, który ukazał się w „Studiach nad dawną Polską” (Gniezno 2017). Rozważania badacz kończy słowami: „W centralnej części dzisiejszego Ojcowa z inicjatywy syna Łokietka, króla Kazimierza III Wielkiego, wzniesiono okazałą warownię murowaną […]. Zamek ów przezwano Oczecz/Ociec. [...] Nazwa ta, z czasem przerobiona na Ojców, to nazwa kommemoratywna – pamiątka tułaczych losów księcia Władysława”. Czyli syn uczcił ojca tak, jak umiał najlepiej. Postawił na jego cześć murowany zamek w okolicach miejsca, które zapewne z rozrzewnieniem ojciec wspominał.

Czytaj też:
Okrutny mord na polskim królu

W polskich kronikach pisanych po czasach Łokietka, przede wszystkim Jana Długosza czy Janka z Czarnkowa przebywającego na dworze Kazimierza Wielkiego, nie znajdujemy jednak żadnych informacji o ukrywaniu się „małego” księcia w jaskiniach.

W XIX w. cały obszar, gdzie mieści się Grota Łokietka, stał się interesującym miejscem dla turystyki. Zaglądali tam także malarze. Jednym z nich był Wojciech Gerson. Córka artysty zapisała: „Kiedy indziej oto [...] idą na pieszą wędrówkę po kraju. [...] dotarli wreszcie do Ojcowa i ku zdumieniu miejscowej ludności, kalkulującej, »co te mizimetry opisują«, rozeszli się po dolinie i, rozłożywszy skrzynki malarskie, zabrali się do roboty”. Gerson musiał wówczas usłyszeć od miejscowych przewodników legendę o Łokietku. Dodatkowo jako osoba wysoce jak na tamte czasy wykształcona zapewne znał słowa Hugona Kołłątaja, że „grota miała wziąć nazwisko od tego, iż Władysław Łokietek, będąc przymuszony opuścić królestwo, ukrywał się w niej przez czas niejaki: co jest tradycyą między pospólstwem”....

 2