XIX wiekNieznane losy słynnego polskiego arcydzieła zrabowanego przez Niemców

Nieznane losy słynnego polskiego arcydzieła zrabowanego przez Niemców

Dodano 1

„Pomarańczarka”została namalowana w Warszawie. Inspiracją i pierwowzorem była zapewne osoba z fotografii wykonanej w 1879 roku przez Konrada Brandla „Handlarka owoców”. Obraz A. Gierymskiego przedstawia starą Żydówkę trzymającą w rękach dwa wiklinowe kosze. W jednym z nich dokładnie widoczne są kolorowe pomarańcze. Stoi oparta o barierkę mostu Kierbedzia. W tle płótna artysta ujął panoramę Skarpy Wiślanej pokazaną za lekką mgłą od strony Powiśla. Malarz nadzwyczajnie ukazał, wg K. Nicińskiego, „kontrast między soczystością barw owoców, a całą gamą beżów, brązów i szarości stroju żydowskiej nędzarki”.

Aleksander Gierymski był w tym co robi, jakbyśmy dzisiaj powiedzieli, profesjonalistą. Nic nie zostawiał przypadkowi, czy, jak to czasami bywało u malarzy, „a niech już tak zostanie”. Niezwykle celnie przedstawił tę cechę przyjaciel artysty, Antoni Sygietyński, który w książce „Album Maksa i Aleksandra Gierymskich” z roku 1886, tak napisał o młodszym z braci:

„Aleksander Gierymski niezależnie od przedmiotu, jaki maluje, zawsze chce się dobrać i dobiera się aż do gruntu tego przedmiotu, aż do rdzeni sztuki w jej istocie. Czy przedstawia Żydówkę Owocarkę w brudnych łachmanach, czy typ Wielkiej pani w stroju z XVII wieku, Śmieciarką z haczykiem (…) pojedynczego człowieka czy całą scenę, nigdy ani w przedmiocie samym, ani w środkach technicznych nie będzie widać zaniedbania, lekceważenia, pośpiechu, pobieżności, choćby tylko w jakimś szczególe na pozór małoznacznym. Wszystko w myśl założenia traktuje on na równi na serio: nic, jak się to mówi, nie jest puszczone”.

Obraz zaliczany jest także do najważniejszych judaiców w dziejach polskiego malarstwa. W okresie, kiedy dzieło powstawało, warszawscy Żydzi byli nieodłącznym elementem miejskiego folkloru i często stawali się bohaterami tego rodzaju twórczości. W Galerii Sztuki XIX Wieku możemy zobaczyć także i inne płótno tego artysty nawiązujące do fascynacji tematyką żydowską, a mianowicie „Święto trąbek” z 1884 roku.

Dodajmy, że Aleksander Gierymski w tym samym czasie namalował także obraz niemalże identyczny, który nosi tytuł „Żydówka z cytrynami”. Znajduje się on w zbiorach Muzeum Śląskiego w Katowicach. Został zakupiony w 1929 roku w jednym z warszawskich antykwariatów, a wcześniej należał do wielkiej kolekcji polskiego malarstwa, którą posiadał do czasu bankructwa znany wówczas kolekcjoner Ignacy Korwin Milewski. Oczywiście obydwa dzieła obecnie różnią się wyraźnie kolorystyką, co jest zrozumiałe, zważywszy na fakt niedawnej konserwacji obrazu „warszawskiego”.

Czytaj także:
Dzień, który stworzył Polskę. Mieszko I musiał się liczyć z potężnym buntem ludności

W marcu 2014 roku w Muzeum Narodowym w Warszawie otwarto wielką wystawę poświęconą Aleksandrowi Gierymskiemu. Piszący te słowa miał przyjemność kilka razy ją oglądać. Wcześniej muzeum wydało przewodnik opisujący kolejne sale wystawowe. O obrazie tym czytamy, że artysta „drążąc ten temat w szkicach rysunkowych i studiach olejnych (obecnie zaginionych), stopniowo rezygnował z rodzajowego aspektu przedstawienia na rzecz monumentalizacji ujęcia postaci starej kobiety, która stoi z koszami pomarańczy w nadziei na sprzedanie choćby kilku owoców. Jej poorana zmarszczkami twarz jest naznaczona smutkiem i rezygnacją, przejmująca w wyrazie prawdy o kondycji człowieka borykającego się z ubóstwem, lecz z godnością przyjmującego swój los”.

Podczas jednej z moich wizyt przy „Pomarańczarce” zatrzymała się mała grupa osób wraz z muzealnym przewodnikiem. Oczywiście podszedłem posłuchać czy raczej podsłuchać. Przewodnik akurat zapytał oprowadzających, jak myślą, co to jest ta biała kulka pośród pomarańczy w koszu, który sportretowana kobieta trzyma w prawej ręce. Pełna konsternacja i cisza. Otóż jest to – wyjaśnia przewodnik – kłębuszek wełny. No jasne. Przy dokładniejszym przyjrzeniu się zauważymy od razu, że Żydówka w palcach trzyma druty, na których powstaje robótka.

Żydówka z pomarańczami (1880-1881 rok), olej/płótno; wymiary: 66 × 55 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie.

Czytaj także

 1
  • Aniaa IP
    Cześć, spotkam się z Mężczyzną na skromne i tajemne randki. Mam 22 lat, zapraszam do kontaktu przez ten serwis: http://gg.gg/ania22
    Dodaj odpowiedź 0 0
      Odpowiedzi: 0